İstanbul'daki Geri Gönderme Merkezleri: 2025 Yılına İlişkin Gözlem ve Tespitler
Meslektaşlarımızın katılımıyla hazırlanan ve 2025 yılında İstanbul'daki Geri Gönderme Merkezlerinde yaşanan hak ihlallerine ilişkin raporumuzu Dünya Mülteciler Günü'nde kamuoyuyla paylaşıyoruz.
20 Haziran Dünya Mülteciler Günü'nde, savaş, zulüm ve şiddet nedeniyle yerinden edilmiş kişilerin durumunun her zamankinden daha kötü olduğunun farkındayız. Ülkemizde ve dünyada mültecilik olgusu giderek sadece dönüşleri içeren temalarla anılmaya başlanmış, hak savunuculuğunun alanı da buna paralel olarak daraltılmaya çalışılmaktadır.
Bu daralmanın en güncel örneği Suriyedir. Aralık 2024'teki rejim değişikliğinden sonra dönüşlerin hızlanmasıyla birlikte, kamuoyunda yalnızca dönüş süreçlerinden bahseden bir diskur hâkim olmuştur. Ancak göç idaresi birimlerine başka bir konu için başvuran kişilere ilgisiz biçimde gönüllü geri dönüş danışmanlığı verilmesi ve geri gönderme merkezlerinde kişilerin halen gönüllü geri dönüşe yönlendirilmesi, gönüllü geri dönüşün gerçekten gönüllü olup olmadığını sorgulatmaktadır.
Benzer bir tablo Afganistan için de geçerlidir. Taliban yönetimi altında kadın ve kız çocuklarının eğitime, çalışma hayatına ve kamusal alana erişimi ağır biçimde kısıtlanmaya devam ederken, bu yönetimin uluslararası alanda normalleştirilmesi, Afganistan'daki durumun normalleştiği gerekçesiyle sınır dışı işlemlerinin sürmesine ve Batılı devletlerin Taliban'la dönüşler konusunda görüşmeler yürütmesine zemin hazırlamaktadır.
Bu tablonun ortasında, dünyanın en fazla mülteciye ev sahipliği yapan Türkiye'nin önceliği, ev sahipliği yaptığı kişilerin haklara eriştirilmesi gibi görevlerle öncelikli olarak ilgilenmek olmalıyken, ABD ve İsrail'in İran'a saldırısının ardından AB Komisyonu Başkanı'nın Türkiye'nin göç hareketlerine yönelik "hazırlık" çalışmalarını takdir etmesi, Türkiye'nin AB için üstlendiği sınır yönetimi rolünün ne denli belirleyici hale geldiğini göstermektedir.
Haklar rejimindeki bu geriye gidiş, avukatlık faaliyetini de doğrudan etkilemektedir. Meslektaşlarımız Av. Gülden Sönmez, Av. Duygu İnegöllü ve Av. Burcu Ertaş, İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezinde müvekkilleriyle görüşmek ve avukatlık görevlerini yerine getirmek üzere bulundukları sırada bu girişimleri engellenmiş; ardından "Görevi Yaptırmamak İçin Direnme" ve bir meslektaşımız için ayrıca "Özel Hayata İlişkin Görüntü ve Sesleri İfşa Etmek" suçlamalarıyla İzmir Karşıyaka 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde yargılanmaya başlanmıştır. Davanın ilk duruşması 24.06.2026 tarihinde gerçekleştirilecektir. Baromuz, meslektaşlarımıza yönelik bu yargı sürecini yakından takip etmekte ve hukuki yardım faaliyetinin engellenmesine karşı yanlarında olmaya devam edecektir.
Bu dayanışmanın bir parçası olarak, meslektaşlarımızın katılımıyla hazırlanan ve 2025 yılında İstanbul'daki Geri Gönderme Merkezlerinde yaşanan hak ihlallerine ilişkin raporumuzu Dünya Mülteciler Günü'nde kamuoyuyla paylaşıyoruz. Uygulayıcılara faydalı olması dileğiyle kamuoyuna saygıyla duyurulur.