20 Temmuz 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi, Türkiye’nin Türk Boğazlarındaki tam egemenliğini sağlayan uluslararası sözleşmedir. Atatürk’ün önderliğindeki Cumhuriyetimizin elde ettiği en önemli kazanımlardan biridir.

Montrö Sözleşmesi, Türkiye, Bulgaristan, Fransa, İngiltere, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği ve Yugoslavya arasında imzalanmıştır. Sözleşmenin girişinde, Lozan’ın 23. maddesindeki serbest geçiş esasının Türkiye’nin emniyetini ve Karadeniz sahildarı devletlerin Karadeniz’deki emniyetini koruyacak tarzda düzenlenmesi amacı ifade edilmektedir. (RG: 5 Ağustos 1936-3374; Boğazlar Rejimi Hakkında Montreux’de 20 Temmuz 1936 Tarihinde İmza Edilen Mukavelename)

Montrö Sözleşmesi Lozan Barış Antlaşması eki Boğazlar Sözleşmesi’nin yerini almış ve Beynelmilel Komisyonun yetkileri Türkiye’ye devredilmiştir. Dolayısıyla Montrö Sözleşmesi Türk Boğazlarının uluslararası yönetim veya şirketler tarafından işletilmesine engel olmaktadır. Montrö Sözleşmesi aynı zamanda Türkiye’ye altın değeri üzerinden vergi-resim alma hakkı vermektedir, bu hakkın devredilmesine de Montrö Sözleşmesi engel olmaktadır.

Türkiye’nin yeni uluslararası suyolları oluşturulması için Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modelleriyle Montrö Sözleşmesi’ne aykırı kanal sözleşmelerini kabul etmesi, Montrö’nün alternatif sözleşme haline dönüşmesi demektir. Taraflardan birinin Montrö Sözleşmesi’ni feshetmesi halinde sözleşme, fesih bildirimi tarihinden iki yıl sonra yürürlükten kalkacaktır. Bu durum, ulusal egemenlik ve güvenlik sorunlarının yanı sıra Montrö kazanımlarının da kaybedilmesi demektir. Yine taraf devletlerden birinin isteği üzerine sözleşmenin hükümlerinde yapılacak değişiklikler de Montrö’den geri adım anlamına gelebilecek, ulusal güvenlik sorunları yaratabilecektir.

Türkiye’nin Montrö Sözleşmesi’ndeki kazanımlarını koruması ve Montrö Sözleşmesi’ne aykırı projeleri kabul etmemesi ulusal hak ve çıkarları gereğidir.(Geniş bilgi: İstanbul Barosu Çevre Kent ve İmar Hukuku Komisyonu ile İstanbul Barosu Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi’nin ortaklaşa düzenledikleri Kanal İstanbul’un Çevresel ve Hukuki Etkileri - Montreux Sözleşmesi konulu 10 Mayıs 2019 tarihli Panel, İstanbul Barosu Yay. Şubat 2020)

Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin 87. yılında büyük önder Atatürk ve Cumhuriyete kanat geren tüm kahramanları saygı ve minnetle anıyor, Montrö kazanımlarının takipçisi olduğumuzu kamuoyuna saygıyla duyuruyoruz.

İstanbul Barosu

Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi