Boğazlıyan Kaymakamı Şehit Kemal Bey

Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey, Mondros Mütarekesi ortamında, işgal altındaki İstanbul’da itilaf devletlerinin baskısıyla Anayasaya aykırı olarak kurulan sıkıyönetim mahkemesinin 8 Nisan 1919 tarihinde verdiği hukuka aykırı kararla idama mahkûm edilmiş ve 10 Nisan 1919 tarihinde saat 19.30’da Beyazıt meydanında idam edilmiştir. Halk, bu haksızlığa karşı 11 Nisan 1919 günü Tıp öğrencilerinin de çelenkle katıldığı büyük protesto gösterilerinde bulunmuş, Kemal Bey’in Türk bayrağına sarılı cenazesi Kadıköy Kuşdili civarındaki mezarlığa götürülerek defnedilmiştir. Bu idam, Türk tarihindeki en acı verici olaylardan biri olarak tarihteki yerini almıştır.

Mondros Mütarekesi’nin işgal ortamında 1876 Anayasası’nın aykırı şekilde olağanüstü mahkemeler (Divân-ı Harb-i Örfiler) kurulmuştur. İtilaf devletlerinin baskısı ile kurulan ve çevresinde işgal kuvvetlerinin askerleri bulunan bu mahkemelerde, yürürlükteki anayasa, kanun ve usul hükümleri ihlal edilmiş, sanıklara itiraz ve temyiz hakkı verilmemiş, duruşmalar halka kapatılmış, İstanbul hükümetinin 23 Nisan 1920 tarihli kararıyla sanıkların avukat tutma hakları da kaldırılmış, gerçek dışı tanık ifadeleri ile haksız ve hukuka aykırı kararlar verilmiştir. Tevfik Paşa hükümetinin kararıyla 23 Nisan 1920’den sonra verilen mahkeme kararları temyizen incelenmiş ve neredeyse tamamı bozulmuş ise de bütün haksızlıkların telafisi mümkün olmamıştır.

TBMM, 14 Ekim 1922 tarihli ve 271 sayılı Kanunla Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in ailesine vatan hizmeti tertibinden maaş tahsis etmiştir. Kanunun 1. maddesinde, Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey için “şehidi millî” denilmektedir.

Boğazlıyan Kaymakamı Şehit Kemal Bey’i saygıyla anıyor, ulusal bağımsızlık, ulusal egemenlik ve yargı bağımsızlığının bireysel hakların korunmasındaki vazgeçilmezliğini vurguluyoruz.

İstanbul Barosu Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi