30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi’nden sonra Padişah iradesi ile kapatılan Mebuslar Meclisi, Erzurum-Sivas Kongrelerinin kararları doğrultusunda ve Mustafa Kemal’in çabalarıyla toplanarak 28 Ocak 1920 tarihinde Misakı Millî’yi kabul etmişse de 16 Mart 1920’de işgal kuvvetlerinin baskınına uğramış ve tekrar kapatılmıştır.

Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti Heyeti Temsiliyesi adına Mustafa Kemal, 19 Mart 1920’de olağanüstü yetkiye sahip bir Meclisin Ankara’da toplanmasına ilişkin bildiriyi valiliklere, sancaklara ve kolordu komutanlıklarına göndermiştir. (Kemal Atatürk, Nutuk)

23 Nisan 1920’de ilk toplantısını gerçekleştiren Türkiye Büyük Millet Meclisi, millet egemenliğinin bir hükümdarla paylaşılmasını (meşrutiyeti) veya başka devletlerle paylaşılmasını (manda-vesayeti) kabul etmemiştir.

Büyük önder Atatürk, saltanatın kaldırılması kararı nedeniyle 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM’de yaptığı konuşmada, millî egemenliğin bir şahısta değil seçilmiş milletvekillerinden oluşan TBMM ile temsil edildiğini vurgulamıştır:

“Tarih-i cihanda bir Cengiz, bir Selçuk, bir Osman devleti tesis eden ve bunların hepsini hâdisat ile tecrübe eyleyen Türk milleti bu defa doğrudan doğruya kendi nam ve sıfatında bir devlet tesis ederek bütün felâketlerin karşısında yaratılışındaki kabiliyet ve kudretle yer aldı. Millet mukadderatını doğrudan doğruya eline aldı ve millî saltanat ve hâkimiyeti bir şahısta değil, bütün şahısları tarafından seçilmiş vekillerinden oluşan bir Meclisi âlide temsil etti. İşte o Meclis, meclisi âlinizdir; Türkiye Büyük Millet Meclisi’dir.”

Türk ulusunu temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olmasını esas alarak 1921’de kabul ettiği yirmi üç maddelik Teşkilatı Esasiye Kanununun (1921 Anayasası’nın) 3. maddesiyle Türkiye Devletini ilan etmiştir. 29 Ekim 1923 tarihinde Anayasaya “Türkiye Devletinin şekli Hükümeti, Cumhuriyettir” cümlesi eklenmiş, bu en büyük devrimi Cumhuriyetin Anayasası izlemiştir. 20 Nisan 1924 tarihinde kabul edilen yüz beş maddelik Teşkilatı Esasiye Kanunu (1924 Anayasası) ile din ve ırk ayrımı yapılmaksızın kanun önünde eşitlik getirilmiş, her türlü zümre, sınıf, aile ve fert imtiyazları yasaklanmıştır.

Bugün Türkiye için meşrutiyet veya manda-vesayet anlayışının Anayasal geçerliliği yoktur. Laik Cumhuriyetimizde bugün de ulusal egemenlik ve tam bağımsızlık esastır.

Ulusal egemenlik bilincinin gelecek nesillere aktarıldığı 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı kutluyor, büyük önder Mustafa Kemal Atatürk ve Millî Mücadele kahramanlarını saygı ve minnetle anıyoruz.

İstanbul Barosu

Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi