Büyük önder Mustafa Kemal Atatürk, Samsun'a çıktığı gün memleketin genel durumunu Nutuk’ta şöyle anlatmıştır:  

“1919 senesi Mayıs'ının 19. günü Samsun'a çıktım. Vaziyet ve manzarai umumiye: Osmanlı Devleti’nin dahil bulunduğu grup, Harbi Umumide mağlup olmuş, Osmanlı ordusu her tarafta zedelenmiş, şeraiti ağır bir mütarekename imzalanmış. Büyük Harbin uzun seneleri zarfında, millet yorgun ve fakir bir halde. Millet ve memleketi Harbi Umumiye sevk edenler, kendi hayatları endişesine düşerek, memleketten firar etmişler. Saltanat ve hilafet mevkiini işgal eden Vahdettin, mütereddi, şahsını ve yalnız tahtını temin edebileceğini tahayyül ettiği deni tedbirler araştırmakta. Damat Ferit Paşa'nın riyasetindeki kabine; aciz, haysiyetsiz, cebin, yalnız Padişahın iradesine tabi ve onunla beraber şahıslarını vikaye edebilecek herhangi bir vaziyete razı.

“Ordunun elinden silahları ve cephanesi alınmış ve alınmakta...

“İtilaf devletleri, mütareke hükümlerine riayete lüzum görmüyorlar. Birer vesile ile, İtilaf donanmaları ve askerleri İstanbul'da. Adana vilayeti, Fransızlar; Urfa, Maraş, Ayıntap, İngilizler tarafından işgal edilmiş. Antalya ve Konya'da İtalyan kıtaatı askeriyesi; Merzifon ve Samsun'da İngiliz askerleri bulunuyor. Her tarafta ecnebi zabit ve memurları ve hususi adamları faaliyette. Nihayet, mebdei kelam kabul ettiğimiz tarihten dört gün evvel, 15 Mayıs 1919'da İtilaf devletlerinin muvafakatiyle Yunan ordusu İzmir'e ihrac ediliyor.”

Büyük önder Atatürk, İngiltere himayesini talep etmek, Amerika mandasını talep etmek ve mahalli kurtuluş çareleri şeklinde üç türlü kurtuluş çaresinin ortaya atıldığını anlattıktan sonra düşündüğü kurtuluş çaresini anlatmıştır:

“Efendiler, bu vaziyet karşısında bir tek karar vardı. O da millî hakimiyete dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti tesis etmek! İşte, daha İstanbul'dan çıkmadan evvel düşündüğümüz ve Samsun'da Anadolu topraklarına ayak basar basmaz tatbikatına başladığımız karar, bu karar olmuştur.”

Cumhuriyetimizin onuncu yılında her yaştan on beş milyon gençtik.

Bugün, birinci görevi ulusal bağımsızlığımızı ve laik Cumhuriyetimizi sonsuza kadar korumak ve savunmak olan her yaştan seksen beş milyon genciz.

19 Mayıs Atatürk’ü Anma Gençlik ve Spor Bayramımız kutlu olsun!

İstanbul Barosu

Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi