Yeni ve Millî Türkiye Devleti’nin İlanı: 1921 Anayasası

Atatürk Nutuk’ta, Mondros Mütarekesi sırasında ortaya atılan mahalli kurtuluş, İngiltere himayesi ve Amerika mandası şeklindeki üç kurtuluş çaresini anlattıktan sonra kendi kararını şöyle açıklamıştır:

“Efendiler, bu vaziyet karşısında bir tek karar vardı. O da millî hakimiyete dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti tesis etmek!”

Millî Mücadele ile ulusal egemenliğe dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız yeni bir Türk devleti tesis edilmiştir ki o devletin adı Türkiye Cumhuriyeti Devleti’dir:

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kabul ettiği 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun (1921 Anayasası) birinci, ikinci ve yedinci maddeleri ile egemenlik Padişahtan alınmış, yasama ve yürütme kuvvetleri ile savaş ilanı, barış anlaşması gibi bütün egemenlik hakları Türk ulusunun elinde toplanmış, üçüncü maddesiyle devletin adının “Türkiye Devleti” olduğu ilan edilmiştir. 1921 Anayasası, ulus egemenliği ilkesine dayalı yeni ve millî bir devlet kurmuş, yeni bir egemenlik kaynağı ortaya koymuştur.

1921 Anayasası’nın ilk maddesi şöyledir: "Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir." Bu maddeye 29 Ekim 1923 tarihli ve 364 sayılı Kanunla “Türkiye Devletinin şekli Hükûmeti, Cumhuriyettir” cümlesi eklenmiştir. Bu anayasal düzenlemeler en büyük hukuk devrimidir.

Laik Türkiye Cumhuriyeti’ne giden yolun ilk anayasal zeminini oluşturan 1921 Anayasası’nın kabulünün yıl dönümünde büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ü ve Millî Mücadele kahramanlarını saygı ve minnetle anıyoruz.

İstanbul Barosu Cumhuriyet Araştırmaları Merkezi