İstanbul Barosu Başkanlığı'nın 3167 Sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi Ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'da Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Tasarısı Ve Gerekçesi'yle İlgili Görüş Ve Önerileri

İstanbul Barosu Başkanlığı kamuoyunda Çek Yasası olarak bilinen yasada yapılacak değişiklikleri ilişkin görüş ve önerilerini saptayarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonu Başkanlığı’na gönderdi.

Başkanlığın 17 Haziran 2009 tarih ve 26407A.B. sayılı yazıyla gönderdiği söz konusu yasa tasarısı ve gerekçeleriyle ilgili Baro görüşü şöyle:

I- Genel Değerlendirme

Tasarıda çek hamillerinin korunması ve çekin ticari hayatta kullanılmasının sıkı yasal koşullara bağlı tutulmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır

Ülkemizde son yıllarda karşılıksız çek suçunun devamlı surette arttığı gerçeği göz önüne alındığında, tasarının çek kullanımını disipline eden hükümlerini olumlu buluyoruz.

Ancak; yine ülkemizdeki nakit sıkışıklığı ve çekin adeta vadeli ödeme aracı olarak kullanımının yaygınlığı banka kredilerinin esasını oluşturması gibi unsurların tasarıda dikkate alınması gerekmektedir.

II- Maddelere İlişkin Olarak Değerlendirme

Tasarının 3. md/3 fıkrasında çekin karşılıksız çıkması halinde banka tarafından ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile ödenmesi gereken kanuni miktar, 470 TL olarak belirlenmiştir. Bu miktarın yetersiz olduğu geçmiş uygulamalar da dikkate alınarak göz önüne alınmalıdır.

Teklif/Karşılıksız çek yasasının gerekçeler kısmında belirtilen ilgililerin yükümlülüklerine azami özen göstermeleri bakımından bu miktarın çek bedelinin en az %5'inin banka tarafından hamiline ödenmesi zorunluluğu getirilmelidir. Bu teklifimizin temel gerekçesi bankanın çek hesabı açılması ile başlayan kredi ilişkisi ve çek defteri sahibinin ticari faaliyetlerinin yeterince mercek altına almasına kadar uzayan süreçteki sorumluluklarını azami düzeyde uygulamasını sağlamaktadır.

Uygulamada karşılıksız çek şerhinin yazılması sırasında bankaların ödemekle yükümlü oldukları yasal miktarı da ödemedikleri görülmektedir. Tasarıya bu miktarın ödenmemesi halinde ilgili banka ve görevlisi hakkında cezai yaptırımlar uygulanacağı hükmü eklenmelidir. Bu konuda da ödenmesi gereken yasal miktarın en az 10 katı para cezası hükmü getirilebilir.

Tasarının 2.md. sinin ikinci fıkrasında özellikle çek hesabı açtıranların adres bilgilerinin en az yılda iki kez güncellenmesi hususu metne eklenmelidir.

Tasarının 5 md. de düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilen çekin kısmen veya tamamen karşılıksız çıkması halinde ceza sorumluluğunun bulunmadığı hükmü isabetli olup, muhafaza edilmelidir.

Ancak tasarıda çekin düzenleme tarihinde karşılığının ilgili hesapta bulundurulmamasına rağmen kanuni ibraz süresi içinde hesapta bulundurulması halinde artık karşılıksız çek suçu oluştuğunun kabulü ve bu halde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması isabetsizdir. Çünkü kasıt unsuru oluşmadığından bu tür ceza tedbiri düzenlenemeyeceği temel ceza hukuku prensibidir.

Tasarının 7. md/2. fıkrada tacir olmayan kişiye tacirmiş gibi çek defteri veren banka görevlisine verilecek adli para cezasının yanı sıra alt sınırı 3 ay üst sınırı 1 yıla kadar olan hapis cezasının tasarıya eklenmesini ve adli para cezalarında bir misli artırılmasını öneriyoruz.

Tasarının 7. maddesinin 4. ve 5. fıkralarında banka görevlisi hakkında düzenlenen ceza yaptırımlarının tasarıda muhafaza edilmesini ayrıca çek miktarı ile orantılı adli para cezasının da tasarıda yer olmasını öneriyoruz.

Tasarının 7. madde 10. fıkrasındaki Cumhuriyet Savcısı tarafından bankaya verilecek idari para cezalarının alt sınırı 2.000 TL üst sınırı da 10.000 TL olarak düzenlenmesini öneriyoruz.