Amerikalı Hakimin Baromuzu Ziyareti

Amerika Birleşik Devletleri, Alabama Eyaleti, Alabama Ticaret Mahkemesi (Circuit Court of Alabama) Hakimi Jim Hughey, 2 Ekim 2013 Çarşamba günü saat 17.30’da Baromuzu ziyaret ederek İstanbul Barosu Başkanı Av. Doç. Dr. Ümit Kocasakal, İstanbul Barosu Yönetim Kurulu Üyeleri Av. Aydeniz Alisbah Tuskan ve Av. Süreyya Turan ve İstanbul Barosu Dış İlişkiler Merkezi Başkanı Av. A. Metin Uracin ile görüştü.

Toplantıda, İstanbul Barosu’nun üye yapısı, Türkiye’de hukuk eğitimi, avukatlık ve  hakimlik stajı, İstanbul Barosu’nun CMK ve Adli Yardım mekanizmaları, meslekiçi eğitim, Amerika’da ve Türkiye’de adaletin işleyişi, mahkemelerin yapılanması, Amerika’daki jüri sistemi konuları ele alındı.

Alabama Ticaret Mahkemesi (Circuit Court of Alabama) Hakimi Jim Hughey, görüşme sonrası İstanbul Barosu Yönetim Kurulu Üyeleri Av. Süreyya Turan ve İstanbul Barosu Dış İlişkiler Merkezi Başkanı Av. A. Metin Uracin  ile yapmış olduğu toplantıda Alabama jüri sistemi ile ilgili ayrıntılı bilgiler verdi. Alabama Ticaret Mahkemesi Hakimi Jim Hughey, juri kelimesinin Normandiya Fransızcasından kökenli bir kelime olduğunu, yemin etmiş olmak manasına geldiğini belirtti. Alabama eyaletinde Jüri  "<ı>juré  (sworn) ’’ üyesi olmak için, 19 yaşında olan, seçimlerde oy kullanma hakkına sahip oan ve sabıka kaydı olmayan bir kimsenin prensip olarak  jüri üyesi olabileceğini belirtti.

Alabama da  jüri heyetinin ( Panel Of Jury ) 12 üyeden oluştuğunu, büyük ticari davalar ve ağır ceza davaların da istisna olarak 24 üyeden oluşan  jüri heyetleri’nin  mahkemelerde yer alabildiğini belirten Hakim Jim Hughey, taraf avukatlarına şaibeli jüri üyelerini ret edebilme hakkı tanındığını, jüri heyetinin mahkeme salonlarında avukat kürsüsünün arkasında salonun sağ arka köşesindeki yerlerinde duruşmaları izlediklerini,  duruşmalara katılan jüri heyetinin n seçmiş oldukları bir temsilci başkan ( Formen )  marifetiyle  bizzat hakime olayı açıklayıcı  soru sorma haklarının olduğunu sözlerine ekledi. İngilter ve Gallerde jüri heyetinde bulunan üye sayısının 11 veya 23 gibi tek sayılardan oluştuğunu, Anglo –Saxon hukukunda yer, yer farklılıklar olduğunu belirtti.

Av. Uracin tarafından sorulan, ‘’ Jüri heyeti karalarının niteliği ve oylama nisaplarının ne olduğunu’’  hakkındaki  sorusuna  Hakim Hughey,  jüri üyelerinin olay ve olguları değerlendirdiklerini,   hakimlerin ise hukuki değerlendirme yaptıklarını belirtti. Jüri üyelerinin davalı/sanık hakkında olayları değerlendirdik’ ten  sonra, hukuk yargılamalarında  ihtilaflı dava konusunu  değerini belirledikleri,  ceza yargılamaların da  ise sanık hakkında sadece suçlu ( guilty ) veya suçsuz ( non guilty ) dediklerini sözlerine ekledi.  Hakim  Jim Hughey.  İskoçya’nın Common Law sistemi içinde ( Scots Law ) olmasına rağmen jürili ceza yargılamalarda, sanık hakkında suçlu ( guilty ) veya suçsuz ( non guilty ) yanında sanığın suçlu olduğu kanaati hasıl olduğu,  fakat ispatlanamadı manasına gelen üçüncü bir karar olan ( not proven ) kararı da aldıkları, bunun  halk arasında ‘’ hadi, şimdi kurtuldun, fakat bir daha yapma’’ anlamına geldiğini belitti.

Jüri üyelerinin kararlarının oy birliği ile alınmasının Alabama da emredici olduğunu belirten Hakim Hughey,  uygulamadaki tecrübesiyle, jüri kararlarının, dikkat çekecek kadar isabetli kararlar olduğunu sözlerine ekledi.

Av. Uracin tarafından sorulan ‘’ jürili yargılamaların aleni olup olmadığı ve kişisel olarak jürili yargılamaların adil olup olmadığı ve toplumsal vicdanda adalet duygusunu yerleştirip yerleştirmediği ‘’ konusundaki sorusuna Hakim Hughey,  jürili yargılamalara Alabama eyaletinde dinleyici kabul etmediklerini, yargılamaya sadece Hakim  ( Judge ), Taraf Avukatları ( Attorney for Plaintiff / Petitioner / Claimen,  Attorney for Defendant ),  Zabıt Katibi ( Registerar/Reporter ), Mübaşir ( Bailiff ), Taraf Asiller ( Principel Persons) ile jüri heyeri’nin ( Panel of Jury ) katılabildiğini belirtti.

Jüril’i yargılamaların toplumun her kesiminden ırk, renk, cinsiyet, inanc ve düşünce faklılıklarına bakmadan oluşmuş kimselerin üye olduğu jüri  heyetleriyle yürütülmesinin adli sistemde toplumsal temsil olduğunu,  toplumsal katılımında  çoğulculuk açısından, toplumsal adalette vicdanları rahatlatan bir system olduğunu tecrübesini edinmiş olduğunu  söyleyebileceğini belirtti.

Alabana Ticaret Mahkemesi (Circuit Court of Alabama) Hakimi Jim Hughey İstanbul Barosu Yönetim Kurulu Üyeleri Av. Aydeniz Alisbah Tuskan ve İstanbul Barosu Dış İlişkiler Merkezi Başkanı Av. A. Metin Uracin ile yapmış olduğu görüşmede ise Alabama Eyaletinde Ticaret Mahkemelerinde Tazminatlar ( Damages ) konusunda yargılamalardan örnekler verdi.

Hakim Jim Hughey, tazminat kararlarının kısaca ödül olarak nitelediklerini. ( Award ) Bu kararların  tip parasal karşılığı olan kararlar olduğunu belirterek, Anglo – Saxson hukukunda ( Commen Law ) Alabama yargı sisteminde, kıta Avrupası sisteminden ( Romanesque ) farklı olarak Tazminatlar;

1. Giderici Tazminat  ( Compensatory Damages )

2. Cezai Tazminat ( Punitive Damages ) olarak kategorik ayrıma tabi olduğu,

Giderici Tazminat  ( Compensatory Damages ) Maddi/ Belirli tazminat   ( Special Damaces ) olduğunu, bunun kazanç kaybı, menkul ve gayrimenkul zararı, tıbbi harcamalar gibi ekonomik kayıplar kapsadığını,

Manevi/ Genel Tazminat  ( General Damages ) ekonomik olmayan acı ve elem ile ruhi ve duygusal düzensizliklere sebep olunmuş tazminatı kapsadığını belirterek, Alabama yargı sisteminde,

Sözleşmelere aykırılıklarda, sözleşme ihlallerinde ise giderici tazminat olan, beklenen muhtemel zararın tazmini olan  ( Expectation Damages ) mevcut olduğunu sözlerine ekledi.

Özen Borcu ve Haksız Fiil sonucu zarar  giderici tazminat söz etti. ( Compensatory Damages/ Actual Damages ) söz etti.

Hakim  Jim Hughey,  ilginç olarak Manevi / Genel Tazminat ( General Damages ) Mutluluk Tazminatı olarak kategorize edilen bir tazminatın Alabama da uygulamada olduğunu belirtti.   Hedonic Damages   de  denilen Manevi Tazminatın, yaşam mutluluk iksiri’nin azalması ve/veya kaybolması da dahil, her türlü manevi alanı kapsayan haksız fiiler sonucu yargılamalarda karar ( award ) ile verilen tazminat türü olduğunu sözlerine ekledi.

Hakim Jim Hughey, bir çok tazminat türü olduğunu kendisinin ilginç bulduğu tazminat türünün Spekülatif Tazminat ( Speculative Tazminat )  olduğunu belirtti.

Geçekleşmemiş, gerçekleşmesi beklenen bir tazminat türü olduğunu sözlerine eklerdi.

Davacının talebine dayanak zararın hesaplanması yerine, kanuni tazminat belirlenmesi,   (statutory damages), gerçek tazminden ziyade zarar, ziyanın ismi olarak, ad üzerinde ve sembolik olarak tazmini olan ( nominal damages ), davacının zarar talebinin tazmini yanında, dava harici alemi caydırmak ve islah etmek, zararın giderilmesini de amaçlayan cezai tazminat ( punitive damages / non-compensatory damages)  türleriyle, genel olarak Alabama da örnek teşkil eden tazminat olarak adlandırılan ( exemplary damages ) söz etti

Alabama da şeref ve haysiyet temelli onur tazminatı olarak adlandırılan, miktarı ehemmiyetsiz ve sembolik olan ( contemptuous damages) yanı sıra, haksız fiilin faili tarafından örneğin aşkın şiddet kullanılması sonucu oluşan zararın ağırlaştırılmış tazminatla ( aggravated damages ) giderilmesinin de Alabama yargı sistemi içinde yer aldığından söz eden hakim Jim Hughey , son olarak fikri mülkiyet alanında ve güven ilişkisine dayalı zararların aynen tazminat ( restitutionary or disgorgement damages) türünden de söz etti.