6 Şubat Depremlerinin İkinci Yıldönümünde Görünmez Engelliler

6 Şubat 2023 gecesi meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, on binlerce insanın yaşamını yitirmesine, yüz binlercesinin konutunun yıkılmasına ve birçok insanın kalıcı engellilik tipolojileriyle yaşamaya başlamasına neden olmuştur.

Engellilerin afetlerde korunması, uluslararası insan hakları belgeleriyle güvence altına alınmıştır. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 11. maddesi, afetler ve insani krizler sırasında engellilerin korunmasını devletlere bir yükümlülük olarak yüklemektedir. Aynı şekilde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasa’nın 17. maddesi çerçevesinde, herkesin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 10. maddesi gereği, engelliler lehine olumlu eylemlerde bulunulması bir gereklilik olup, 61. maddesi ise engelli bireylerin korunmasını devlete bir sorumluluk olarak yüklemektedir.

Deprem sonrası yaşanan barınma, erişilebilirlik ve sağlık hizmetlerine erişimin zorluğuna yönelik temel hak ihlalleri, engellilerin yaşam koşullarını daha da zorlaştırmaktadır. Geçici barınma alanları ve yeniden inşa edilen konutlarda erişilebilirlik standartları gözetilmeli, uygulamalar engellileri sosyal hayata katan ve tecriti önleyen eylemleri içermelidir.

Öte yandan, depremin yıkıcı etkilerinin büyük ölçüde denetimsizlik ve ihmallerden kaynaklandığı açıktır. Binaların ayakta durması bakımından objektif özen yükümlülüğü sahibi olan failler hakkında açılan davalar devam etmekte olsa da, yalnızca bireysel cezalandırmaların adaletin sağlanmasına; bir daha böyle bir felaketle karşı karşıya kalınmayacağına dair içsel inanç geliştirilmesine yetmeyeceği açıktır. Tasarı deprem eşiğinin yükseltildiği, öngörülebilir ve uygulanabilir yeniden yapılanma planları olmadan; denetim mekanizmalarının yetersizliği giderilmeden benzer felaketlerin önüne geçmek mümkün değildir.

İstanbul Barosu Engelli Hakları Merkezi olarak, engellilerin afetlere karşı korunmasının yalnızca bir lütuf değil, hukuki bir zorunluluk olduğunu bir kez daha vurguluyoruz. Depremde hayatını kaybedenleri saygı ile anarken, hayatta kalan engellilerin iyilik halinin sağlanması ve sürdürülmesi için izleme ve raporlama çalışmaları yapılması gerektiğinin altını çiziyoruz.

Engellilerin barınma, sağlık, eğitim ve rehabilitasyon haklarının eksiksiz bir şekilde sağlanması ve afet sonrası süreçlerde erişilebilirliğin temel bir kriter olarak kabul edilmesi için hak mücadelesini kararlılıkla sürdüreceğiz.

İstanbul Barosu Engelli Hakları Merkezi